علت خشکی شدید و ترک پاشنه پا چیست؟ از کمبود ویتامین تا بیماری های پنهان
خشکی و ترک پاشنه پا یکی از مشکلات شایعی است که خیلی از افراد آن را جدی نمی گیرند. شاید در ابتدا فقط کمی زبری یا سفیدی پوست پاشنه دیده شود، اما اگر خشکی ادامه پیدا کند، پوست ضخیم تر شده و ترک هایی روی آن ایجاد می شود. گاهی این ترک ها آنقدر عمیق می شوند که باعث درد، خونریزی و حتی عفونت می شوند.
اما علت ترک پاشنه پا همیشه کمبود رطوبت یا استفاده نکردن از کرم نیست. عوامل مختلفی می توانند در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند؛ از ایستادن طولانی و پوشیدن کفش نامناسب گرفته تا برخی بیماری های پوستی، مشکلات هورمونی، دیابت و در بعضی موارد کمبودهای تغذیه ای.
به همین دلیل اگر خشکی پاشنه شدید، مداوم یا همراه با علائم دیگری باشد، بهتر است فقط به درمان های خانگی اکتفا نکنیم و علت اصلی را پیدا کنیم.
چرا پاشنه پا خشک و ترک خورده می شود؟
پوست کف پا ضخیم تر از بسیاری از قسمت های بدن است و پاشنه نیز فشار زیادی را تحمل می کند. وقتی پوست پاشنه خشک می شود، انعطاف پذیری آن کاهش پیدا می کند.
از طرف دیگر، وزن بدن هنگام راه رفتن باعث می شود پوست اطراف پاشنه به سمت بیرون کشیده شود. اگر پوست خشک و ضخیم باشد، این فشار می تواند باعث ایجاد شکاف شود.
به زبان ساده، معمولا این اتفاق رخ می دهد:
خشکی پوست → کاهش انعطاف پذیری → ضخیم شدن پوست → افزایش فشار → ایجاد ترک
اما اینکه چرا پوست پاشنه بیش از حد خشک می شود، می تواند دلایل مختلفی داشته باشد.
۱. کمبود رطوبت پوست؛ شایع ترین علت
یکی از ساده ترین دلایل ترک پاشنه، خشکی خود پوست است.
هوای سرد و خشک، حمام طولانی با آب داغ، استفاده از شوینده های قوی و شستشوی بیش از حد می توانند چربی طبیعی پوست را کاهش دهند. در نتیجه پوست رطوبت خود را راحت تر از دست می دهد.
این نوع خشکی معمولا در فصل پاییز و زمستان بیشتر دیده می شود، اما در افرادی که پوست خشک دارند می تواند در تمام طول سال وجود داشته باشد.
اگر ترک پاشنه شما فقط در اثر خشکی ایجاد شده باشد، استفاده منظم از مرطوب کننده مناسب و کاهش عوامل خشک کننده پوست معمولا می تواند وضعیت را بهتر کند.
۲. ایستادن طولانی و فشار زیاد روی پا
افرادی که بیشتر ساعات روز سرپا هستند، بیشتر در معرض ترک پاشنه قرار دارند.
ایستادن طولانی مدت باعث وارد شدن فشار مداوم به کف پا می شود. اگر کفش مناسب نباشد یا وزن بدن نیز فشار بیشتری روی پاشنه وارد کند، پوست این قسمت ممکن است ضخیم و خشک شود.
افرادی که در محیط کار مجبور هستند ساعت های زیادی بایستند، بهتر است علاوه بر مراقبت از پوست، به انتخاب کفش مناسب و کاهش فشار روی پاشنه نیز توجه کنند.
۳. کفش نامناسب
کفش فقط برای محافظت از پا نیست؛ نوع کفش می تواند روی سلامت پوست پاشنه نیز تاثیر بگذارد.
کفش هایی که پاشنه را به خوبی پوشش نمی دهند یا باعث اصطکاک مداوم می شوند، می توانند شرایط را برای خشکی و ترک پوست فراهم کنند.
پوشیدن صندل های پشت باز نیز در برخی افراد باعث می شود فشار و حرکت پوست پاشنه بیشتر شود. این موضوع در کنار خشکی پوست می تواند احتمال ایجاد ترک را افزایش دهد.
اگر هر بار با پوشیدن یک نوع کفش خاص، خشکی و ترک پاشنه بیشتر می شود، بهتر است مدتی استفاده از آن را کاهش دهید و وضعیت پوست را بررسی کنید.
۴. اضافه وزن
وزن بیشتر به معنی فشار بیشتر روی پاهاست.
وقتی فشار مکانیکی روی پاشنه افزایش پیدا می کند، پوست ضخیم و خشک شده ممکن است راحت تر دچار ترک شود. به همین دلیل در افرادی که اضافه وزن دارند، کنترل وزن در کنار مراقبت از پوست می تواند به کاهش فشار روی پا کمک کند.
البته اضافه وزن تنها علت ترک پاشنه نیست و حتی افراد لاغر نیز ممکن است به دلایل مختلف دچار این مشکل شوند.
۵. اگزما و بیماری های پوستی
گاهی ترک پاشنه بخشی از یک بیماری پوستی است.
اگزما می تواند باعث خشکی، خارش، قرمزی، پوسته پوسته شدن و ترک پوست شود. اگر علاوه بر پاشنه، قسمت های دیگری از بدن نیز دچار خشکی و خارش هستند، احتمال وجود یک بیماری پوستی بیشتر می شود.
برخی انواع اگزما نیز ممکن است بیشتر کف دست و پا را درگیر کنند.
در چنین شرایطی، استفاده از یک مرطوب کننده ساده ممکن است علائم را کاهش دهد، اما اگر التهاب و خارش ادامه داشته باشد، تشخیص پزشک اهمیت پیدا می کند.
۶. پسوریازیس
پسوریازیس نیز می تواند باعث ایجاد پوست ضخیم، خشک و پوسته پوسته در کف پا شود.
در برخی افراد، ضایعات پسوریازیس ممکن است با ترک های دردناک همراه باشند. اگر علاوه بر پاشنه، قسمت هایی مانند زانو، آرنج یا پوست سر نیز دچار لکه ها و پوسته های مشخص هستند، بهتر است احتمال پسوریازیس بررسی شود.
درمان پسوریازیس با درمان خشکی ساده پوست تفاوت دارد و ممکن است به داروهای اختصاصی نیاز داشته باشد.
۷. عفونت قارچی پا
یکی دیگر از علت هایی که گاهی نادیده گرفته می شود، عفونت قارچی است.
قارچ پا می تواند باعث پوسته پوسته شدن، خارش، قرمزی و خشکی پوست شود. در برخی افراد، کف پا و کناره های آن نیز به شدت خشک و پوسته پوسته می شوند.
اگر همراه با خشکی پاشنه، خارش، سوزش، بوی نامطبوع، پوسته ریزی بین انگشتان یا تغییرات ناخن وجود دارد، بهتر است احتمال عفونت قارچی نیز در نظر گرفته شود.
در این شرایط، چرب کردن ساده پوست ممکن است مشکل اصلی را برطرف نکند و درمان ضد قارچ لازم باشد.
۸. دیابت؛ یکی از بیماری های زمینه ای مهم
خشکی و ترک پا در افراد مبتلا به دیابت اهمیت بیشتری دارد.
قند خون بالا در طولانی مدت می تواند به اعصاب و گردش خون آسیب بزند. کاهش حس پا باعث می شود فرد گاهی متوجه زخم ها و ترک های پوستی نشود یا آنها را دیرتر جدی بگیرد.
از طرف دیگر، مشکلات گردش خون می توانند روند ترمیم زخم را دشوارتر کنند.
به همین دلیل اگر فرد مبتلا به دیابت دچار ترک عمیق، زخم یا تغییر غیر عادی پوست پا شده است، نباید آن را صرفا یک خشکی معمولی در نظر بگیرد.
وجود زخم، خونریزی، تغییر رنگ پوست، تورم یا علائم عفونت در پای فرد مبتلا به دیابت نیاز به توجه پزشکی دارد.
۹. کم کاری تیروئید
کم کاری تیروئید یکی دیگر از شرایطی است که می تواند با خشکی پوست همراه باشد.
افراد مبتلا به کم کاری تیروئید ممکن است علاوه بر خشکی پوست، علائمی مانند خستگی، احساس سرما، افزایش وزن، یبوست و تغییرات مو نیز داشته باشند.
البته خشکی پاشنه به تنهایی به معنی کم کاری تیروئید نیست. اگر چند علامت در کنار هم وجود داشته باشد، پزشک می تواند با بررسی علائم و آزمایش های لازم، وضعیت تیروئید را ارزیابی کند.
آیا کمبود ویتامین باعث ترک پاشنه می شود؟
این یکی از سوالات رایج درباره ترک پاشنه پا است.
برخی کمبودهای تغذیه ای می توانند روی سلامت پوست تاثیر بگذارند، اما نباید هر ترک پاشنه ای را به کمبود ویتامین نسبت داد.
کمبود برخی مواد مغذی مانند ویتامین های گروه ب، ویتامین سی، ویتامین ای و بعضی مواد معدنی در شرایط خاص می تواند با مشکلات پوستی همراه باشد. اما ترک پاشنه معمولا علت های بسیار ساده تری مانند خشکی پوست، فشار، اصطکاک و کفش نامناسب دارد.
بنابراین مصرف خودسرانه مکمل ها فقط به دلیل ترک پاشنه کار درستی نیست.
اگر همراه با خشکی پوست، علائم دیگری مانند ریزش مو، خستگی شدید، زخم های دیرترمیم شونده، تغییرات ناخن یا کاهش وزن غیر عادی وجود دارد، بهتر است علت توسط پزشک بررسی شود.
کمبود آب بدن چقدر موثر است؟
کم آبی بدن می تواند روی وضعیت کلی پوست تاثیر بگذارد، اما معمولا نمی توان ترک پاشنه را فقط به کم نوشیدن آب نسبت داد.
اگر بدن به اندازه کافی آب دریافت نکند، پوست ممکن است خشک تر شود. با این حال، استفاده از مرطوب کننده مناسب، کاهش تماس با آب داغ و مراقبت صحیح از پوست نیز اهمیت زیادی دارد.
پس برای داشتن پوست سالم، هم دریافت مایعات کافی مهم است و هم مراقبت از سطح پوست.
چرا ترک پاشنه در زمستان بیشتر می شود؟
هوای سرد و خشک می تواند رطوبت پوست را کاهش دهد. از طرف دیگر، بسیاری از افراد در فصل سرد با آب داغ تر حمام می کنند و مدت زمان بیشتری در حمام می مانند.
آب داغ می تواند چربی های طبیعی سطح پوست را کاهش دهد و خشکی را تشدید کند.
به همین دلیل ممکن است فردی در تابستان هیچ مشکلی نداشته باشد اما در زمستان با ترک های عمیق پاشنه مواجه شود.
برای درمان خشکی و ترک پاشنه چه کنیم؟
اگر ترک ها سطحی هستند و نشانه ای از عفونت یا بیماری زمینه ای وجود ندارد، چند اقدام ساده می تواند کمک کننده باشد.
-استفاده منظم از مرطوب کننده
مرطوب کننده را بهتر است به صورت منظم، مخصوصا بعد از شستشو، روی پوست استفاده کنید.
محصولات حاوی موادی مانند اوره یا اسید سالیسیلیک در برخی افراد برای پوست ضخیم و خشک کف پا مفید هستند. برای ترک های بسیار خشک نیز پمادهای چرب مانند وازلین می توانند به حفظ رطوبت پوست کمک کنند.
-استفاده از وازلین در شب
یکی از روش های ساده این است که شب ها پس از شستشو و خشک کردن پا، مقدار مناسبی وازلین روی پاشنه بزنید و جوراب نخی تمیز بپوشید.
این کار می تواند به حفظ رطوبت پوست در طول شب کمک کند.
-آب داغ را کنار بگذارید
برای شستشوی پا از آب ولرم استفاده کنید و مدت طولانی پا را در آب نگه ندارید.
-پوست مرده را با احتیاط بردارید
اگر پوست پاشنه بسیار ضخیم شده است، می توان پس از نرم شدن پوست از سوهان مخصوص پا با ملایمت استفاده کرد.
اما نباید پوست را با تیغ ببرید یا آن را بیش از حد بسابید. ایجاد زخم می تواند خطر عفونت را افزایش دهد.
-کفش مناسب بپوشید
کفشی انتخاب کنید که فشار مناسبی روی پاشنه ایجاد کند و اصطکاک زیادی با پوست نداشته باشد.
چه زمانی ترک پاشنه خطرناک است؟
هر ترک پاشنه ای خطرناک نیست، اما بعضی نشانه ها نیاز به بررسی پزشکی دارند.
اگر ترک ها:
- عمیق و بسیار دردناک هستند
- خونریزی می کنند
- چرک یا ترشح دارند
- اطراف آنها قرمز و متورم شده است
- با گرمی پوست همراه هستند
- بهبود پیدا نمی کنند
- مرتب دوباره ایجاد می شوند
- بهتر است پزشک آنها را بررسی کند.
همچنین افراد مبتلا به دیابت، مشکلات گردش خون یا بیماری های پوستی باید نسبت به زخم و ترک پا حساس تر باشند.
آیا ترک پاشنه می تواند نشانه یک بیماری پنهان باشد؟
بله، اما این موضوع نباید باعث نگرانی بی مورد شود.
در بیشتر موارد، ترک پاشنه به دلیل عواملی مانند خشکی پوست، فشار، اصطکاک، کفش نامناسب یا مراقبت ناکافی ایجاد می شود. با این حال، اگر مشکل شدید، مداوم، مقاوم به درمان یا همراه با علائم دیگر باشد، احتمال وجود بیماری زمینه ای نیز باید بررسی شود.
بیماری هایی مانند دیابت، کم کاری تیروئید، اگزما، پسوریازیس و عفونت های قارچی می توانند در برخی افراد با تغییرات پوست پا همراه باشند.
بنابراین مهم ترین نکته، توجه به مجموعه علائم است و نه فقط خود ترک پاشنه.
جمع بندی
خشکی و ترک پاشنه پا معمولا مشکل ساده ای است، اما گاهی می تواند نشانه ای از یک مشکل پوستی یا بیماری زمینه ای باشد. خشکی پوست، ایستادن طولانی، فشار زیاد روی پا، کفش نامناسب و اضافه وزن از علت های شایع هستند. در کنار آنها، بیماری هایی مانند اگزما، پسوریازیس، عفونت قارچی، دیابت و کم کاری تیروئید نیز می توانند در بعضی افراد باعث خشکی یا ترک شدید پوست شوند.
در مورد کمبود ویتامین نیز بهتر است محتاط باشیم. اگرچه کمبود بعضی مواد مغذی می تواند روی سلامت پوست اثر بگذارد، اما ترک پاشنه به تنهایی دلیل کافی برای مصرف مکمل نیست.
اگر ترک ها سطحی هستند، مراقبت منظم از پوست، استفاده از مرطوب کننده مناسب، وازلین، کاهش تماس با آب داغ و انتخاب کفش مناسب می تواند کمک کننده باشد. اما در صورت وجود ترک های عمیق، خونریزی، ترشح، درد شدید یا علائم عفونت، مراجعه به پزشک ضروری است.
در نهایت، بهترین راه برای درمان ترک پاشنه فقط پوشاندن ترک با کرم نیست؛ بلکه باید علت خشکی و آسیب پوست را پیدا کرد و همان عامل را برطرف کرد.